Antidepressiva afbouwen

Waarom er wordt afgebouwd en niet gestopt

Het lichaam past zich aan aan een middel dat maanden of jaren dagelijks aanwezig is. Verdwijnt die aanwezigheid abrupt, dan moet het zenuwstelsel zich in één keer herinstellen, en dat gaat bij veel mensen gepaard met klachten.

Door de dosis in stappen te verlagen, krijgt het lichaam telkens de tijd om zich aan het nieuwe niveau aan te passen. Dat is de hele logica achter afbouwen: niet voorzichtigheid om de voorzichtigheid, maar het spreiden van een verandering die anders in één klap komt.

Hoe die stappen eruitzien, verschilt sterk. Het hangt af van de werkzame stof, van hoe snel die uit het lichaam verdwijnt, van de dosis waarop u zit en van hoe lang u het middel gebruikt. Middelen die snel uit het lichaam verdwijnen, geven doorgaans meer last bij een te snelle verlaging dan middelen die langer aanwezig blijven.

In België zijn er onder meer producten met sertraline, escitalopram en mirtazapine op de markt, en die verschillen onderling in dit opzicht. Welk schema in uw geval past, bepaalt uw arts; een standaardschema dat voor iedereen klopt, bestaat niet.

Hoe lang het duurt

Eerlijk antwoord: dat loopt uiteen van enkele weken tot enkele maanden, en soms langer. Wij zetten hier bewust geen vast aantal weken neer, omdat dat getal niets zegt zonder uw stof, uw dosis en uw gebruiksduur erbij.

Wat wel algemeen geldt, is de vorm van het verloop. De eerste verlagingen worden meestal goed verdragen; de laatste stappen, van een lage dosis naar niets, zijn voor veel mensen het lastigst. Dat is de fase waarin het tempo vaak moet worden vertraagd, en dat is geen falen maar een normale aanpassing.

Het is ook geen wedstrijd. Gaat een stap niet goed, dan is teruggaan naar de vorige dosis en daar langer blijven een gangbare en verdedigbare keuze. Wie het tempo verlaagt, komt er in de praktijk vaak sneller doorheen dan wie doorzet en halverwege alsnog moet terugvallen.

Bespreek op voorhand met uw arts wat u doet als een stap tegenvalt. Dan hoeft u die beslissing niet te nemen op het moment dat u zich net niet goed voelt.

Onttrekkingsverschijnselen herkennen

De klachten die bij te snel verlagen horen, hebben een herkenbaar patroon. Duizeligheid, een licht gevoel in het hoofd, prikkelbaarheid, slaapproblemen, levendige dromen, misselijkheid, grieperig gevoel en de sensaties die mensen beschrijven als kleine elektrische schokjes in het hoofd.

Twee kenmerken onderscheiden ze van een terugval. Het eerste is de timing: ze komen doorgaans kort na een verlaging, niet weken later. Het tweede is het verloop: ze nemen bij een stabiel gehouden dosis geleidelijk af, terwijl een terugval eerder aanhoudt of verergert.

Het derde onderscheid is de inhoud. Een terugval brengt de klachten terug waarvoor u ooit bent gestart, dus de somberheid, het verlies van interesse of de angst zoals u die kende. Onttrekkingsverschijnselen zijn vooral lichamelijk van aard en voelen anders dan het beeld waarvoor u bent behandeld.

Dit onderscheid is geen theorie. Het bepaalt wat er moet gebeuren: bij onttrekking wordt het tempo vertraagd, bij een terugval wordt de behandeling herzien. Het verkeerde antwoord kiezen kost tijd en soms meer dan dat.

Verslaving en afhankelijkheid zijn niet hetzelfde

Dat het lichaam zich aanpast aan een middel en bij het wegvallen reageert, heet gewenning. Verslaving is iets anders: daarbij hoort onder meer het verlangen naar het middel, een verlies aan controle over het gebruik en het blijven doorgaan ondanks schade.

Antidepressiva geven geen roes en worden niet in stijgende hoeveelheden gebruikt om een effect te blijven voelen. Dat onttrekkingsverschijnselen bestaan, maakt van deze middelen dus geen verslavende middelen; het maakt hen middelen die in stappen worden afgebouwd.

Dat onderscheid is niet alleen semantisch. Wie denkt verslaafd te zijn, stopt soms abrupt uit schrik, en dat is precies de manier waarop de klachten het hevigst worden.

Wanneer u niet zelfstandig afbouwt

Er zijn situaties waarin afbouwen niet aan de orde is, of alleen onder nauwe opvolging. Een lopende of nog niet gestabiliseerde episode is er een van, net als een voorgeschiedenis met meerdere terugvallen na eerdere stoppogingen.

Ook een periode met veel draaglast telt mee. Afbouwen tijdens een verhuizing, een rouwperiode of een zware werksituatie is zelden een goed moment, en het is de moeite om die timing hardop te bespreken.

Zwangerschap, borstvoeding en een kinderwens vragen om een eigen afweging, waarbij de risico's van behandelen en van niet-behandelen tegen elkaar worden gezet. Dat gesprek hoort bij de arts die u kent.

En ten slotte: gaat het slechter en komen er gedachten aan de dood of aan zelfdoding, wacht dan niet op de volgende afspraak. Neem contact op met uw huisarts, en buiten de praktijkuren met de huisartsenwachtpost.

Wat wij hierin wel en niet kunnen doen

Afbouwen is een wijziging van de behandeling, geen voortzetting ervan. Dat betekent dat het thuishoort bij de arts die u opvolgt, die uw voorgeschiedenis kent en die u kan zien. Een medische vragenlijst kan die opvolging niet dragen, en wij doen dus geen afbouwbegeleiding.

Wij bieden ook geen teleconsultatie aan. Er is geen videogesprek, geen telefoongesprek en geen chat met een arts; ons model is een vragenlijst met een beoordeling achteraf. Onze arts is in Polen ingeschreven en is niet ingeschreven bij de Orde der artsen.

Wat er bij deze groep geneesmiddelen algemeen over de behandeling te zeggen valt, hoe lang het duurt voor ze werken en waarom stapsgewijs stoppen de regel is, staat uitgebreider op /depressie-en-angst/.

Weigert de arts een aanvraag om medische of juridische redenen, dan betalen wij alles terug; kan de beoordeling niet worden afgerond, dan sluiten wij de bestelling af en betalen wij het volledige bedrag terug.